← Төп бит

Сорау билгесе

  1. Сорау интонациясе белән әйтелгән һәм составында сорау алмашлыгы яки сорау кисәкчәсе булган гади һәм кушма җөмләләрдән соң сорау билгесе куела.
    • Егет, болай ашыгып, кая барырга җыендың? (Әкият)
    • — Син чыннан да бу хәлне үзең күрдеңме? (А. Гыйләҗев)
  2. Шаккату, аптырау, икеләнү текстта сүзсез белдерелгәндә, бу урынга сорау билгесе куела.
    • — Азга гына түз инде. Менә ике көннән көндезге сменага күчәм. Үзеңне Ботан бакчасына алып барырмын. Арысланнар китергәннәр, ди.
      — … ?
      — Әй, читлектә бит алар! — малай өметсезләнеп ишеккә карый, нәни йодрыкларын йомарлап күз тирәләрен уа. (А. Гыйләҗев)
  3. Авторның аерым сүз яки җөмләләргә карата шөбһәләнүен, икеләнүен яки ышанмавын белдерү өчен, җәяләр эчендә сорау булгесе куела.
    • Алар иртәгә иртүк (?) кайтып җитәрләр, дип ышандырды. (Вакытлы матбугаттан)
  4. Китап, әсәр, мәкалә, аларның бүлекчә исемнәре сорау рәвешендә төзелгән булса, җөмлә ахырында сорау билгесе куела.
    • Кем көчле? (А. Алиш)
    • Кем ул «урыс телле халык»? (Ә. Кәримуллин)
    • Күңел күзең күрәме? (Г. Гыйльманов)
  5. Диалог вакытында сорау интонациясе белән әйтелгән, әмма сорау алмашлыгы һәм сорау кисәкчәсе булмаган тулы һәм ким җөмләләрдән соң сорау билгесе куела.
    • Врач? Сыра чиратында? Врач булмагандыр ул? (Ф. Шәфигуллин)
  6. -дыр/-дер, -тыр-/тер кисәкчәләре сорау интонациясе белән әйтелсә, алар кулланылган җөмлә ахырында сорау билгесе куела.
    • Син әле кайтып та җитмәгәнсеңдер? Ул да шалтыратырга өлгермәгәндер?
      (Г. Бәширов)
  7. Җөмлә ихтималлык, шөбһә, шарт мәгънәләрен белдереп, -са/-сә шарт фигыль кушымчасына тәмамланса, җөмлә ахырына сорау билгесе куела?
    • Әгәр алар кайтып өлгермәсәләр? (Г. Гыйльманов)
  8. Автор сүзләре туры сөйләмнән соң килсә, туры сөйләм куштырнаклар эченә алына. Куштырнаклардан соң өтер һәм сызык куела. Ә туры сөйләм сорау яки өндәү җөмлә булса, сорау яки өндәү билгесе куштырнаклар эченә алына.
    • «Кара, бу татарларда да язучылар бар микәнни?» — дип уйлаганнардыр бәлки. (Р. Мөхәммәдиев)
    Истә калдырыгыз!
    Җавап репликасы көтелми торган җөмләләрдән соң сорау билгесе куелмый.
    • Беләсезме, алар бик авыр шартларда яшиләр… (Вакытлы матбугаттан)
  9. Сорау алмашлыклары, сорау кисәкчәләре ярдәмендә төзелгән җөмләләр раслауны белдерсә, сорау билгесе куелмый.
    • Бу тылсымны белү өчен, алар нәрсә генә эшләмиләр. (Әкият)